Słoń zajmuje wyjątkowe miejsce pośród zwierząt. Przez ludzi jest uznawany za stworzenie inteligentne oraz dumne.  Od dawna jest obiektem badań i obserwacji przyrodników, dzięki czemu poznano strukturę społeczną gatunku, jego biologię i zachowanie.

Liczne obserwacje wskazują na to, iż słonie posiadają doskonałą długoterminową pamięć przestrzenno-czasową.  Taka struktura pamięci jest przystosowaniem do środowiska w jakim żyją, ma to duże znaczenie w funkcjonowaniu gatunku, a często jest również kluczem do przetrwania.

  Stada przemierzają setki kilometrów w poszukiwaniu dostatecznej ilości pokarmu oraz wody. Już w latach 90’ XX wieku obserwowano wędrówki słoni na pustyni Namib. Wędrowały  na odległość 195 km od miejsc przez nie zajmowanych do miejsc, gdzie lokalnie, cyklicznie występowały deszcze.

Innym potwierdzeniem na to, że słonie posiadają doskonałą pamięć, są badania prowadzone przez Foley’a (2002 za Hart i inni 2008) w Parku Narodowym Tarangire w Tanzanii. W latach 1992-1994 panująca tam ciężka susza zmusiła słonie do poszukiwania wody i pokarmu. Stada prowadzone przez starsze samice, wychodziły poza obszar parku. Te rodziny, które zostały w obrębie rezerwatu cierpiały na niedostatek wody i pokarmu, co powodowało nawet dwukrotnie większą śmiertelność niż w stadach, które opuściły Park. Samice, które miały przynajmniej 35 lat, przeżyły wcześniej podobną suszę dzięki temu, że poszukiwały pokarmu poza granicami Parku. Pamięć o tym zdarzeniu pozwoliła im w podobnej sytuacji klimatycznej wyprowadzić stado na tereny bogate w pożywienie i dzięki temu zapewnić im przeżycie. Zbyt młode samice nie mające takiego doświadczenia nie wyprowadziły swoich rodzin z terenu suszy.

słoń
Słoń afrykański  Zoo Warszawa , fot. Marta Strychalska

Drugim obszarem pamięci u słoni, który jest równie interesujący, jest pamięć socjalna. Słonie prowadzą społeczny tryb życia i struktura socjalna ich grup jest skomplikowana. Stada składają się ze spokrewnionych samic i młodych. Na czele grupy stoi najstarsza samica. Wszystkie samice należące do stada współpracują ze sobą przy opiece nad młodymi. Samce pozostają z grupą rodzinną jedynie do czasu osiągnięcia dojrzałości płciowej (12-15 rok życia). Po opuszczeniu stad  młode samce  tworzą grupy kawalerskie a dorosłe żyją samotnie (Bates i inni 2008).

Pamięć społeczna opiera się na dwóch filarach – rozpoznawaniu głosów oraz wydzielanego zapachu. Eksperymenty przeprowadzone przez McComb’a (2000; 2003) w Parku Narodowym Amboseli w Kenii dowodzi, że słonie są w stanie rozpoznawać głosy około 100 osobników z tego samego stada, a także innych stad  nawet z odległości 1 km. Rezultaty tych badań pokazały też że słonie potrafią zapamiętać i rozpoznać głos konkretnego osobnika po dłuższym czasie. Podczas doświadczenia odtworzono dźwięk wydawany przez samicę która zmarła. Członkowie jej rodziny zareagowali wydając dźwięki w odpowiedzi na to wołanie, po 3 miesiącach od jej śmierci. Powtórzono to doświadczenie po 23 miesiącach od śmierci samicy. Słonie ze stada również odpowiedziały wołaniem i podeszły do głośnika z którego wydobywały się dźwięki. Ten sam schemat badania (odtwarzanie nagranych głosów) wykorzystano także do sprawdzenia reakcji stada po 12 latach rozłąki. Słonie znów zareagowały wydawaniem dźwięków.

Istnieją także opisane przypadki, gdzie członkowie tej samej rodziny są w stanie rozpoznać się po zapachu moczu nawet po wielu latach. Młode samce słoni azjatyckich zapamiętują zapach moczu matki, najprawdopodobniej, aby uniknąć w przyszłości kojarzeń krewniaczych (Hart i inni 2008 za Rasmussen 1995; Rasmussen i Krishnamurthy 2000).

Tak dobra pamięć nie jest rejestrowana u innych zwierząt. Zdolność zapamiętywania dostępna dla słoni jest porównywana do zdolności pamięciowych ludzi. Naukowcy zakładają, że jest to charakterystyczne dla tych gatunków, gdyż tworzą one podobnie złożone struktury społeczne oraz żyją znacznie  dłużej w porównaniu do innych zwierząt.

Anna Sobieraj, Marta Strychalska


Bibliografia:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *