Motyle (Lepidoptera) są chyba najbardziej lubianymi owadami. Oczywiście te dzienne, bo przyciągają wzrok wzorzystością, kolorami i nieodłącznie kojarzą się z lekkością oraz pięknem. Te nocne przeważnie nas drażnią i napędzają stracha, przelatując w ciemności przed nosem. Jednak i jedne i drugie mają za sobą fascynującą historię życia niczym z bajki o brzydkim kaczątku.

Na wstępie należy powiedzieć, że motyle, tak jak część innych owadów przechodzą przeobrażenie zupełne czyli holometabolię. Oznacza to, że w ich cyklu życiowym występuje stadium pośrednie – poczwarki. To czyni je jednymi z najbardziej rozwiniętych owadów pod względem rozwoju.

Dorosłe samice motyli składają jaja na roślinach żywicielskich, przeznaczonych dla swojego gatunku. Ułożone są pojedynczo lub skupiskami, a niekiedy rozrzucone losowo na roślinie, bądź w jej pobliżu. Jaja motyli mają różną morfologię, jednak zwykle są sferyczne, bocznie spłaszczone lub wrzecionowate. Ich osłonka może być gładka lub porowata, posiadać wgłębienia, rowki lub żeberka. Także ich barwa może być różna, od  odcieni bieli i żółci po zieleń czy szarość. Ilość składanych jaj jest zależna od rodziny i może się wahać od kilkudziesięciu do kilkuset sztuk. Zdarzają się jednak wyjątki. Przykładowo przedstawicielki niektórych gatunków Hepialidae lub Cossidae w ciągu swojego życia są zdolne złożyć nawet 10 000 jaj!

cykl życia motyli
Jajo Modraszka korydona. Fot. Gilles San Martin

Po kilku dniach, tygodniach lub niekiedy miesiącach (jeżeli hibernacja przypada na to stadium) z jaj wylęgają się larwy-gąsienice, a ich pierwszym pokarmem zwykle jest osłonka jaja. W trakcie swojego bardzo intensywnego wzrostu przechodzą od trzech do sześciu linień, zwiększając swoją masę nawet 10 000 razy (np.jedwabnik morwowy). Żerują na roślinie żywicielskiej: w jej łodydze, na liściach, owocach lub korzeniach. Do pobierania pokarmu wykorzystują silnie rozwinięty aparat gębowy typu gryzącego, zaopatrzony w zęby. Gąsienice motyli posiadają trzy pary odnóży członowanych oraz pięć par tzw. posuwek, które umożliwiają przesuwanie ciężkiego ciała. Na powierzchni ciała pokrytego elastycznym oskórkiem mogą znajdować się wypustki, włoski i kolce, które pełnią m.in funkcję obronną.

Gdy gąsienica jest gotowa, nieruchomieje, zwykle zawisa do góry nogami i rozpoczyna przeobrażenie w poczwarkę. Przeważnie odbywa się to na roślinie żywicielskiej, w jej pobliżu, na ziemi lub w wytworzonym oprzędzie. Motyle, poza kilkoma wyjątkami, mają poczwarkę typu zamkniętego. Jej powierzchnia jest zwykle gładka i widoczne są jedynie lekkie zarysy formy dorosłej.  Poczwarka nie pobiera żadnego pokarmu i nie wydala żadnych wydzielin.To uśpienie jest jednak tylko pozorne. Właśnie wtedy zachodzą niezwykłe przemiany motyla!

cykl życia motyli
Stadium poczwarki , fot. Pixabay CC0

Tkanki gąsienicy wewnątrz poczwarki pod wpływem enzymów (m.in kazpaz) ulegają stopniowemu rozpuszczeniu tworząc zawiesinę. Są jednak grupy komórek, które przetrwają proces trawienia. To tak zwane tarczki imaginalne, które choć powstały już w stadium jaja, nie rozwijały się u gąsienicy (można powiedzieć, że były w stanie standby). Z nich stopniowo będą różnicować się tkanki i organy postaci dorosłej-imago. Przebudowie ulega także niestrawiony układ nerwowy, krążenia i endokrynny. Ilość substancji odżywczych, tak skrupulatnie magazynowanych przez gąsienice, jest teraz niezbędnym źródłem energetycznym i budulcowym.

Gdy motyl jest już w pełni ukształtowany, kokon w którym przebywał pęka i uwalnia owada. Po wydostaniu się motyl musi rozprostować skrzydła i odczekać,aż hemolimfa dotrze do żyłek. W tym momencie skrzydła twardnieją i stają się zdatne do lotu. 

cykl życia motyli
Dostojka malinowiec -imago, Fot. Anna Strojnowska

Część motyli np. z rodziny Saturniidae ma dojrzały układ rozrodczy od razu po wyjściu z poczwarki. Nie pobierają one pokarmu, ale korzystają z zapasów zgromadzonych przez gąsienice, dzięki czemu od razu mogą przystąpić do godów. U pozostałych układ rozrodczy rozwija się po okresie intensywnego żerowania. Postacie dorosłe nie zwiększają już rozmiarów swojego ciała. Głównym celem (niekiedy bardzo krótkiego) życia jest przemieszczanie się i rozmnażanie. By znaleźć partnera, przekazać geny i zachować gatunek nieraz migrują wiele tysięcy kilometrów. Jednym z bardziej znanych wędrowców jest Monarch, a także Rusałka osetnik czy Rusałka admirał.

opr. Anna Strojnowska


Czytaj więcej:

Lowe T. et al., (2013): “Metamorphosis revealed: time-lapse three-dimensional imaging inside a living chrysalis”

Brower L., “What takes place inside the chrysalis, after it has formed?

Błaszak C., (2012): “Zoologia.Bezkręgowce. Stawonogi. Tom 2 cz.2”, Wydawnictwo Naukowe PWN

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *