Mamy środek wakacji, ładną pogodę czyli idealny czas na spacer. Częstym miejscem naszych wypadów stają się ogrody zoologiczne. Niektórzy przychodzą jedynie by miło spędzić czas, inni, aby czegoś się nauczyć, a jeszcze inni mają wątpliwości. Pojawia się pytanie, czemu służy trzymanie zwierząt w niewoli?

Współczesne ogrody zoologiczne stoją przed nie lada wyzwaniem. Nie są już jedynie ekskluzywnymi oranżeriami, w których zwierzęta były jedynie ciekawą atrakcja, osobliwością. Dziś uczą oraz biorą czynny udział w ochronie gatunkowej zwierząt oraz siedlisk.

Ochrona gatunkowa

Mieszkańcami ogrodów zoologicznych są w dużej mierze przedstawiciele gatunków zagrożonych wymarciem. Można tu wymienić min. krytycznie zagrożonego osła somalijskiego Equus africanus somalicus czy lubianego przez zwiedzających oraz niestety narażonego na wyginięcie lwa afrykańskiego Panthera leo (status zagrożenia według Czerwonej listy zagrożonych gatunków IUCN).

Samiec lwa afrykańskiego – zoo Płock.,  Fot. Anna Sobieraj
Osioł somalijski – zoo Płock. ,  Fot. Anna Sobieraj

Zwierzęta nie są eksponowane jedynie jako atrakcja dla zwiedzających. Są utrzymywane w odpowiednich warunkach, aby mogły się rozmnażać i podtrzymać swój gatunek. Wymaga to wiele wysiłku i nakładów finansowych. Każdy z osobników jest ewidencjonowany, tworzona jest tak zwana Księga Rodowodowa, będąca spisem wszystkich osobników należących do populacji, wraz z ich pochodzeniem. Na podstawie tych danych i specjalistycznej wiedzy, osoby pełniące rolę koordynatorów gatunków, decydują o łączeniu osobników w pary i przenoszenia ich między innymi ogrodami. Nie odbywa się to dowolnie i nie wynika z czyjegoś kaprysu. Każda decyzja musi być zgodna ze strategią ochrony gatunku, która jest ustalana przy współpracy wielu ekspertów. Priorytetem w hodowli gatunków zagrożonych jest zapobieganie utracie zmienności genetycznej populacji. Należy unikać kojarzenia zwierząt, które są ze sobą spokrewnione.

Taka współpraca ogrodów zoologicznych znajdujących się na całym świecie możliwa jest dzięki temu, że zrzeszają się one w takich organizacjach jak Światowe Stowarzyszenie Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (World Association of Zoos and Aquariums- WAZA) oraz Europejskie Stowarzyszenie Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (European Association of Zoos and Aquaria- EAZA). Organizacje te działają na wielu polach, prowadzą kampanie edukacyjne oraz inicjują i koordynują działania z zakresu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych o zasięgu globalnym.

Jako przykłady podejmowanych działań można wymienić między innymi odtworzenie czeskiej populacji płomykówki zwyczajnej Tyto alba, poprzez ochronę miejsc jej występowania oraz reintrodukcję (opis projektu tutaj). Innym przykładem jest projekt ochrony krytycznie zagrożonej ary szafirowej Ara glaucogularis w Boliwii (szczegóły tutaj).

Edukacja

Ważnym zadaniem stojącym przed ogrodami zoologicznymi jest edukacja przyrodnicza. Wiedza społeczeństwa przyczynia się do zrozumienia i akceptacji działań ochronnych podejmowanych przez specjalistów. Ma to także wpływ na podejmowanie działań indywidualnych na rzecz ochrony przyrody.

Jednymi z podstawowych elementów edukacyjnych w ogrodach są umieszczone przy wybiegach tabliczki. Przeważnie w ciekawy i czytelny sposób przekazują informacje, zarówno o samym gatunku, jak i o jego siedlisku naturalnym oraz zagrożeniach. Często organizowane są także imprezy tematyczne, wycieczki z przewodnikiem czy warsztaty edukacyjne dla szkół.  Większość ogrodów zoologicznych ściśle współpracowuje z uczelniami i innymi jednostkami naukowymi.

Ogrody dbają o to, by informować zwiedzająch i media o aktualnych i już zakończonych programach ochrony gatunków oraz możliwościach zaangażowania. Zwracają również uwagę na zagrożenia wynikające w dużej mierze z destrukcyjnej ingerencji ludzi w środowisko naturalne.

Przed współczesnymi ogrodami stoi wiele wyzwań na różnorodnych płaszczyznach. Badania naukowe, edukacja i czynna ochrona środowiska wymagają nie tylko umiejętności, czasu i zaangażowania, ale także znacznych nakładów finansowych. Ponadto oprócz osiągania wyznaczanych sobie celów, ogrody muszą także sprostać wymaganiom zwiedzających. Badania wskazują, iż zarówno dla wielu ogrodów jak dla ich zwiedzających, najważniejszym polem działania jest edukacja (Roe i inni 2014).  Jest to myśl optymistyczna, ponieważ im więcej ludzi dba o środowisko tym większe szanse na sukces w jego ochronie.

opr. Anna Sobieraj


  1. Roe K., McConney A., Mansfield C. F. 2014. The role of zoos in modern society—a comparison of zoo’s reported priorities and what visitors believe they should be. Anthrozoos 27(4):529-541.
  2. Oficjalna strona WAZA
  3. Oficjalna strona EAZA

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *