Jesień zawitała do naszego kraju na dobre. Liście żółkną i spadają z drzew, a z głębi szaf wyciągnięte zostały szaliki i czapki. Jednak pomimo z pozoru nieprzyjemnej aury, obecna pora roku rozpieszcza mnogością darów. Przede wszystkim są to grzyby, które zajmują istotne miejsce w polskiej kulturze. Grzybobranie jest od dawna zakorzenioną tradycją. Grzyby pełnią różnorodne role w ekosystemie leśnym, są ważne nie tylko ze względu na walory smakowe, ale również dlatego, że wpływają na strukturę lasu.

Na świecie zidentyfikowanych jest ponad milion gatunków grzybów! Występują we wszystkich strefach klimatycznych i różnych środowiskach. Mogą to być organizmy jednokomórkowe lub wielokomórkowe, oddychające tlenowo, bądź beztlenowe. Ich ściana komórkowa zbudowana jest z twardej, ale giętkiej chityny co umożliwia grzybom ochronę przed patogenami. Grzyby jako organizmy cudzożywne przystosowały się do zdobywania pokarmu w różny sposób.

 

Leśni czyściciele

Wyróżniamy organizmy saprofityczne, które są wielkimi reducentami materii organicznej – zapobiegają nagromadzaniu się szczątek martwych roślin i zwierząt. Niektóre z nich żyją w glebie, rozkładają ściółkę, martwe drzewa, bądź szczątki zwierząt. W ten sposób przyczyniają się do użyźnienia gleby w lasach, a także do obiegu pierwiastków w przyrodzie.

 

grzyby pożyteczne
Świecznik rozgałęziony (Artomyces pyxidatus), Fot. Anna Sobieraj

Owocna współpraca

Symbionty to inna grupa grzybów, żyjąca w symbiozie z roślinami. Związek korzeni roślin ze strzępkami grzybni zwany jest mikoryzą i ma charakter mutualistyczny, co oznacza, że obie strony czerpią korzyści ze współpracy. Występuje dość powszechnie w przyrodzie, gdyż tworzy ją około 90% gatunków roślin. Dzięki mikoryzie rośliny zyskują łatwiejszy dostęp do pierwiastków takich jak azot i fosfor oraz wody pobieranej za pomocą strzępek grzyba, natomiast rośliny dostarczają niezbędny dla życia grzybów węgiel. Symbioza ta zapobiega także przedostaniu się do korzeni chorobotwórczych patogenów. Mikoryza należy do najważniejszych czynników wpływających na funkcjonowanie ekosystemów  leśnych.

grzyby pożyteczne
Borowik szlachetny (Boletus edulis), Fot. Marta Strychalska

 

Szkodzą czy pomagają?

Nie wszystkie grzyby mają pozytywny wpływ na strukturę lasu. Grzyby pasożytnicze, żyjące na roślinach, zwierzętach, bądź innych grzybach mogą doprowadzić do osłabienia, a nawet śmierci swojego żywiciela. Wywołują one choroby organizmów na których pasożytują. Choroby liści oraz igieł są przyczyną ich przedwczesnego opadania, a choroby korzeni doprowadzają do zaburzeń w pobieraniu przez drzewo wody i związków pokarmowych z gleby. Nie zawsze zjawisko pasożytnictwa jest negatywne ( na przykład, gdy grzyby pasożytują na starych drzewach). Nie mniej przyczyniają się one do dużych strat materialnych w strukturze lasu. Ciekawym zjawiskiem jest występowanie grzybów pasożytniczych, bytujących  na innych grzybach pasożytniczych. To tak zwane nadpasożytnictwo.

 

grzyby pożyteczne
Białoporek brzozowy (Piptoporus betulinus), Fot. Anna Sobieraj

 

Grzyby są pokarmem wielu zwierząt leśnych, począwszy od jeleniowatych, na owadach skończywszy. W owocnikach wielu grzybów (określanych potocznie jako robaczywe) rozwijają się larwy muchówek.

 

Podsumowując warto podkreślić istotną rolę grzybów w ekosystemie leśnym. Podczas spaceru w lesie należy pamiętać o tym że, każdy z nich ma swoją określoną rolę i nawet jeżeli nie jest przydatny człowiekowi, jest istotny w życiu lasu.

 

opr. Marta Strychalska


Opracowane na podstawie

  1. Bętkowska H. (2010) Niezbędnik edukatora. Centrum informacyjne lasów państwowych. Warszawa
  2. Kałucka I., Jagodziński A. M., (2013) Grzyby ektomykoryzowe w obiegu węgla w ekosystemach leśnych. Sylwan 157 (11) str. 817-830

2 thoughts on “Grzyby – nie tylko smaczne, ale też pożyteczne”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *