Nieubłaganie zbliża się zima. W ruch pójdą grube swetry, czapki i szaliki, a niezbędnym napojem będzie gorąca herbata. Dla zwierząt też nie jest to łatwa pora roku. Ssaki jako zwierzęta stałocieplne musiały wykształcić specyficzne cechy morfologiczne i fizjologiczne, by dostosować się do życia w różnych strefach klimatycznych.

Zima zła?

Część ssaków żyjących w umiarkowanym klimacie, tak jak ludzie, zmienia “zewnętrzne odzienie” zależnie od pory roku.

Zając bielak ( występujący na północy Polski) oraz zając amerykański na zimę zmieniają swoją szatę na białą, dzięki czemu są znacznie mniej widoczne na śniegu dla swoich potencjalnych wrogów. Co ciekawe, widziane przez nas białe włosy w rzeczywistości wcale nie są białe, lecz puste w środku i pozbawione pigmentu, a efekt wizualny jest spowodowany odbijaniem się od nich światła. Jedna z teorii wysnutych przez naukowców zakłada, że włos pozbawiony melaniny może mieć także lepsze właściwości izolacyjne. Futro w okrywie zimowej jest gęstsze i bardziej puszyste, co w połączeniu z podskórną tkanką tłuszczową pozwala lepiej przetrwać mrozy. Podobnie sprawa wygląda u norek, gronostai, łasic czy niektórych lemingów i karibu. U niektórych gatunków polarnych możemy zaobserwować inne przystosowanie do panującego klimatu – niewielkie uszy. Zmniejszenie odstających części ciała chroni zwierzę przed zbędną utratą ciepła.

przystosowanie zwierząt do klimatu
Lis polarny, Fot. Flickr CC -ND 2.0

W surowym klimacie polarnym i subpolarnym, gdzie fauna i flora na lądzie jest uboga, dla drapieżników najcenniejszym źródłem pożywienia są ryby. Niedźwiedzie polarne i foki mogą nurkować i skutecznie polować dzięki zamkniętym nozdrzom, przez które woda nie wlewa się do dróg oddechowych. Drapieżnictwo, a co za tym idzie pobieranie pokarmu wysokoenergetycznego jest jednym z kluczowych elementów utrzymujących stałą temperaturę ciała. Niedożywienie może być przyczyną hipotermii zagrażającej życiu.

przystosowania zwierząt do klimatu
Foka pospolita, Fot. Wikimedia Commons CC-BY 2.0

Uf, jak gorąco..

Gatunki zwierząt zasiedlające okołorównikowe strefy klimatyczne są narażone na całoroczne, bądź sezonowe fale gorąca i wzmożonego promieniowania słonecznego. By przetrwać w takich warunkach ich ciała musiały zostać odpowiednio przystosowane. U niektórych ssaków (np. fenków, hien cętkowanych, słoni) żyjących na pustyni lub sawannie zauważymy duże uszy, które zwiększają powierzchnię ciała i umożliwiają szybszą utratę nadmiaru ciepła. Dodatkowo, wiele zwierząt prowadzi nocny tryb życia, kiedy temperatura powietrza spada. Za dnia pozostają ukryte w norkach, pod piachem lub w zaroślach.

przystosowania zwierząt do klimatu
Fenek pustynny, Fot. Kiza’s Photography

W suchych i upalnych częściach świata każda kropla wody jest na wagę złota, a właściwie życia. Zamieszkująca australijską pustynię jaszczurka- moloch straszliwy nauczyła się ją efektywnie wykorzystywać. Jej niewielkie ciało, całe pokryte jest kolcami pochłaniającymi każdą kroplę wody. Przy pomocy kanalików biegnących wzdłuż ciała, zmagazynowany płyn odprowadzany jest wprost do pyska. Gdy jaszczurka nasiąka wodą można zaobserwować jak jej skóra ciemnieje ( tak jak zwilżona gąbka).

Niekiedy w poszukiwaniu wody zwierzęta muszą przebyć wiele kilometrów. Ten problem jest dobrze znany ptakom z rzędu stepówkowatych. Przemierzają nawet 80km, by się napoić i w swoich małych żołądkach oraz specjalnych chłonnych piórach na brzuchu dostarczyć wody potomstwu.

przystosowania zwierząt do klimatu
Moloch straszliwy, Fot. Wikimedia Commons

Oszczędna gospodarka wodna jest konieczna do prawidłowych procesów metabolicznych, dlatego też gady i ptaki wydalają mocz zagęszczony (o niskiej wilgotności). Podobne przystosowanie zaobserwowano u paskówki tłustej. Specyficzna budowa nerki tego gryzonia umożliwia zwrócenie większej ilości wody z powrotem do układu krążenia (Kaissling, 1975).

Przystosowań do życia w specyficznych warunkach klimatycznych jest bardzo wiele, a część z nich zapewne nie została jeszcze odkryta. Wiemy jednak, że nie wszystkie zwierzęta są odpowiednio zaadaptowane do całorocznego życia w jednym klimacie. Chcąc przetrwać muszą migrować niekiedy na drugi koniec świata, by tam w dogodnych warunkach żerować i się rozmnażać, przedłużając gatunek…

 

opr. Anna Strojnowska


Czytaj więcej:

  1. Kaissling B. i wsp. (1975), ” The structural organization of kidney of the desert rodent Psammomys obesus.”, Anat Embryol (Berl), 23;148(2):121-43
  2. http://www.coolantarctica.com/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *