Nie tak dawno pisałyśmy o ochronie gatunkowej w Polsce. W sposób ścisły objęty jest nią także wspomniany przez nas wtedy, jedyny gatunek żółwia w naszym kraju – żółw błotny (Emys orbicularis). Jakiś czas temu dowiedziałyśmy się o ciekawym projekcie, którego działania obejmują właśnie ten gatunek.

 

Ale zanim przybliżymy założenia projektu, kilka słów o samym żółwiu.

Żołw błotny jest gadem z rodziny żołwi słodkowodnych. Na terenie Polski występuje podgatunek typowy – Emys orbicularis orbicularis L., zrożnicowany na dwie linie ewolucyjne – wschodnią i zachodnią.

Stan populacji wymaga ochrony czynnej i wyznaczania w tym celu chronionych stref ostoi, w których gady mogą bezpiecznie bytować i rozmnażać się. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska (z dnia 16 grudnia 2016 roku) całoroczne strefy ochronne obejmują miejsca regularnego przebywania i rozrodu oraz obszar w promieniu 200m. W strefach ochrony okresowej (dla żółwi od 15.III do 31.X) promień zwiększony jest do 500m. Żółw błotny został wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi i obecnie posiada status EN, co oznacza, że jest gatunkiem silnie zagrożonym.

żółwie błotne
Żółw błotny, Fot. Anna Strojnowska

Żółw błotny zasiedlał niegdyś niemal całą Europę, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii i krajów skandynawskich. Niestety, zasięg jego występowania uległ znacznemu pomniejszeniu, a w niektórych krajach żółw błotny wyginął zupełnie. W naszym kraju stwierdzona jest jeszcze dość liczna populacja na Polesiu, która liczy około 1500 dorosłych osobników. Pozostałe znaczące polskie populacje liczą od 250 do 100 osobników i zostały stwierdzone na Pojezierzu Mazurskim, Równinie Radomskiej i Ziemi Lubelskiej. Inne wiadome populacje nie przekraczają kilku lub kilkudziesięciu osobników. Poza tym gatunek ten żyje w dużym rozproszeniu (Najbar 2012).

Żółwie błotne w Kozienickim Parku Krajobrazowym, Fot. Anna Strojnowska

Największym zagrożeniem dla żółwi błotnych jest utrata siedlisk, głównie przez działalność człowieka oraz pojawienie się w środowisku gatunków konkurencyjnych, inwazyjnych. Żółw błotny prowadzi wodno-lądowy tryb życia. Preferuje niewielkie, zarośnięte i płytkie zbiorniki. Na miejsca lęgowe wybiera miękkie, piaszczyste gleby porośnięte murawą z roślinami takich gatunków jak szczotlicha siwa, jastrzębiec kosmaczek czy kostrzewa owcza. Najłatwiej obserwować żółwie wiosną, gdy po zimie wygrzewają się w słońcu.

Zbiornik dla żółwi błotnych w Dolinie Zwoleńki., Fot. Marta Strychalska

W Polsce gody żółwia błotnego zaczynają się w kwietniu, bądź na początku maja (Najbar 2011). Kopulacja i zapłodnienie zachodzi w wodzie. Samica składa od 7 do 23 (średnio 10) jaj w terminie od drugiej połowy maja do połowy czerwca w miejscach dobrze nasłonecznionych. Samica wykopuje tylnymi łapami gniazdo o głębokości 10-12 cm., a po złożeniu jaj zasypuje gniazdo. Rozwój embrionów trwa 100 dni. Młode żółwie po wykluciu mierzą 2-3 cm. Wykluwają się we wrześniu lub październiku, po czym opuszczają gniazdo, wędrują do wody, bądź zimują w gnieździe.

 

Projekt „Kompleksowa ochrona bioróżnorodności w zakresie fauny i flory z elementami edukacji ekologicznej”

Projekt jest realizowany w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020. Jest on wieloetapowy, a jego celem jest wzmocnienie ochrony bioróżnorodności na terenie województwa mazowieckiego.

Jednym z kluczowych elementów projektu jest przeprowadzenie reintodukcji żółwia błotnego na Mazowszu. Próba przywrócenia tego gatunku jest działaniem pionierskim na tym obszarze i zostanie podjęta przez Warszawski Ogród Zoologiczny. Aby mogło do tego dojść muszą zostać podjęte pewne kroki.

Obecnie na terenie Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego budowany jest wybieg ekspozycyjno-hodowlany z oczkiem wodnym, w którym możliwe będzie przetrzymywanie stada podstawowego liczącego 10-12 osobników dorosłych. Wybieg będzie dostępny dla zwiedzających tylko w obecności przewodnika i w określonych godzinach. Zakończenie budowy i otwarcie planowane jest na czerwiec 2018r. Osobniki stanowiące stado podstawowe będą pochodzić z Poleskiego Parku Narodowego oraz z polskich ogrodów zoologicznych. Zostaną przezbadane pod kątem genetycznym. Do projektu przeznaczone są wyłącznie osobniki linii wschodniej.

Żółw błotny, Fot. Anna Strojnowska

W celu wspomagania i kontroli rozrodu zostanie zakupiony także specjalistyczny sprzęt. Kamery termowizyjne pomogą ocenić temperaturę zwierząt i ich otocznia z większej odległości, inkubatory, przystosowane do jaj gadzich umożliwią awaryjną inkubację, a datalogery dokonają pomiarów ich temperatury i wilgotności. Aktualnie konkretne miejsce wsiedlania żółwi nie jest jeszcze znane, a potencjalne mazowieckie ostoje są sprawdzane pod kątem najlepszego przyszłego miejsca bytowania. Głównym założeniem projektu jest zbudowanie populacji 50 osobników i wsiedlenia jej do środowiska naturalnego w latach 2018 i 2019.

W ramach tego samego zadania inwestycyjnego z zakresu ochrony bioróżnorodności, zostaną także wykonane dodatkowe woliery rehabilitacyjne w „Ptasim Azylu” warszawskiego ZOO. W nich pod opieką ośrodka będą leczone gatunki chronione ptaków, tak, by mogły powrócić do środowiska naturalnego.

Cieszymy się, że powstała incjatywa odnowienia populacji tego wyjątkowego gatunku na Mazowszu. Będziemy śledzić rozwój projektu i mamy nadzieję, że już niebawem napiszemy o jego sukcesie.

 

opr. Marta Strychalska, Anna Strojnowska

 


Żródła:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *