Zbliżamy się do końca Dekady Bioróżnorodności określonej na lata 2011-2020. Warto odpowiedzieć na pytanie czym więc jest bioróżnorodność? Co jej zagraża i ją chronić?

Według Konwencji o Różnorodności Biologicznej:

„Biological diversity” means the variability among living organisms from all sources including, inter alia, terrestrial, marine and other aquatic ecosystems and the ecological complexes of which they are part; this includes diversity within species, between species and of ecosystems.

Różnorodność biologiczna oznacza zmienność żywych organizmów zamieszkujących wszystkie środowiska (lądowe, morskie, inne wodne) oraz systemów ekologicznych, których częścią są te organizmy; obejmuje to różnorodność w obrębie gatunku, między gatunkami i różnorodność ekosystemów.

W uproszczeniu można powiedzieć, że jest to całe zróżnicowanie życia na ziemi. Tak jak mówi definicja, wyróżniamy trzy poziomy: bioróżnorodność w obrębie gatunku (różnorodność genetyczna), pomiędzy gatunkami oraz pomiędzy ekosystemami

Poziom ekosystemowy

Pójdźmy więc od ogółu do szczegółu. Czym jest ekosystem?

Ekosystem jest dynamicznym układem wzajemnie powiązanych ze sobą elementów środowiska (ożywionych: rośliny, zwierzęta, mikroorganizmy-BIOCENOZA i nieożywionych- BIOTOP). Wyróżnić możemy wiele różnych ekosystemów zarówno wodnych jak i lądowych. Jest to podział bardzo ogólny, gdyż kształt ekosystemu zależy od szeregu czynników. Dwa oddalane od siebie jeziora mogą tworzyć dwa odmienne ekosystemy. Brak bądź obecność jednego lub kilku gatunków może wpłynąć na stworzenie zupełnie nowego ekosystemu.

Przykład ekosystemu wodnego. Fot. Anna Strojnowska

Granice między sąsiednimi ekosystemami są płynne, dlatego też ciężko je wyraźnie wyznaczyć. Przykładowo las i sąsiadujące z nim pole to dwa różne ekosystemy, lecz część zwierząt porusza się swobodnie między nimi. Podobnemu przemieszczeniu podlega także materia. Sarna korzysta zarówno z dobrodziejstw ekosystemu leśnego jak i polnego. Możemy zobaczyć ją w obu tych miejscach.

Różnorodność na poziomie ekosystemowym oznacza zróżnicowanie siedlisk i procesów w nich zachodzących.

Sarna. Fot. Kristian Pikner; CC BY-SA 4.0

Poziom gatunkowy

Zagłębiając się w każdy ekosystem, dostrzeżemy w nim bogactwo gatunków zwierząt, roślin i mikroorganizmów. Jest to różnorodność biologiczna na poziomie gatunkowym.

Różnorodność wewnątrzgatunkowa (genetyczna)

Przyglądając się bliżej danemu gatunkowi, dostrzeżemy różnorodność pomiędzy jego poszczególnymi przedstawicielami. Jest to różnorodność genetyczna. Może być ona widoczna – na przykład poprzez różnice w umaszczeniu lub niedostrzegalna – odporność na patogeny.

W obrębie pojedynczej populacji osobniki różnią się od siebie. Niekiedy występują także dość znaczne różnicę między populacjami. Wynikają one z adaptacji do warunków środowiska w jakich bytują. Pogłębiające się różnice mogą prowadzić do powstawania nowych podgatunków ,
a nawet gatunków.

Populacją nazywamy grupę osobników tego samego gatunku występującą na danym terenie i wzajemnie na siebie oddziałującą. Do cech populacji zaliczymy między innymi: liczebność, rozrodczość, śmiertelność, strukturę płciowa i wiekową, areał (obszar występowania), zagęszczenie oraz rozmieszczenie przestrzenne.

Zmiany w populacji zależą od wchodzących w jej skład osobników, ale także od interakcji z innymi populacjami tego samego gatunku oraz populacjami innych gatunków.

Populacja koni, Fot. Marta Strychalska

Bogata pula genetyczna gatunku pozwala na zachowanie wszystkich jego unikatowych cech w kolejnych pokoleniach, a więc pozwala na jego przetrwanie. Badania wykazały wiele negatywnych skutków utraty zmienności genetycznej w obrębie gatunków takich jak problemy
z rozrodem czy kłopoty z adaptacją do niekorzystnych zmian zachodzących w środowisku (Frankham i in. 2002).

Utrata i ochrona różnorodności biologicznej

Z każdym ginącym gatunkiem pomniejsza się pula bioróżnorodności. Nieustannie postępujące procesy utraty siedlisk i zmiany
w ekosystemach prowadzą do ginięcia gatunków. W dużej mierze przyczynia się do tego człowiek. Przykładem może być tu utrata siedlisk poprzez wprowadzanie monokultur rolniczych (duże połacie jednego gatunku roślin, bez miedz czy drobnych zakrzaczeń). Tak jednolite środowisko jest ubogie w gatunki, nie ma tam miejsca dla wielu dziko żyjących zwierząt (owady, ptaki).

Paż żeglarz – gatunek motyla objętego częściową ochroną gatunkową. Fot. Anna Strojnowska

Możemy chronić różnorodność biologiczną poprzez działania z zakresu ochrony gatunkowej oraz ochrony siedlisk. Podejmowanych jest wiele inicjatyw, także na poziomie międzynarodowym. O globalnej ochronie bioróżnorodności, na wszystkich jej poziomach, mówi tekst Konwencji o Różnorodności Biologicznej.

Różnorodność biologiczna i jej ochrona to bardzo rozległy temat. Wspólne, spójne działania mogą się przyczynić do tego, że przyszłe pokolenia nie będą musiały uczyć się o gatunkach nam współczesnych, jedynie z podręczników.

opr. Anna Sobieraj

Dla lepszej wizualizacji tematu polecamy:


Literatura:

  1. Farnkham, R. Ballou, J.D. Briscoe, D.A. (2002) Introduction to Conservation Genetics. Cambridge University Press. Cambridge.

  2. Łopieńska M., Wilemska J., Zahorodna J. Materiały edukacyjne. Poziom ponadpodstawowy: O bioróżnorodności dla przyszłości, czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia.

  3. Oficjalna witryna Konwencji o Różnorodności Biologicznej- www.cbd.int

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *